Türkiye'deki Torbeş Yerleşimleri: Şehirler ve Mahalleler

Torbeşlerin (Makedonca konuşan Müslümanlar) Türkiye'ye yönelik kitle göçleri, özellikle 1952 Serbest Göç Antlaşması'nın ardından hız kazanmış ve on binlerce kişi anavatan olarak gördükleri Türkiye'nin çeşitli illerine yerleşmişlerdir.[3] Torbeşler, Türkiye'ye iskân edilirken genellikle kendi istekleri doğrultusunda, terk ettikleri topraklardaki doğal ve sosyal çevrelerine benzeyen bölgeleri tercih etmişlerdir.[3] "Evlad-ı Fatihan" bilinciyle Türk toplumuyla hızla bütünleşen topluluk, belirli şehirlerde ve mahallelerde yoğunlaşarak kendi iç dayanışmasını sürdürmüştür.[3]

İzmir: Torbeş Diasporasının Merkezi

İzmir, Türkiye'deki Torbeş yerleşiminin tartışmasız en büyük ve en örgütlü merkezidir. Göçmenler, Makedonya'da geride bıraktıkları köylere göre İzmir'in belirli mahallelerinde kümelenmişlerdir.[3]

Karşıyaka ve Çiğli (Vranofça ve Velebrdo Yerleşimleri): Köprülü (Veles) yakılarındaki Yukarı Vranofça ve Aşağı Vranofça köylerinden gelen göçmenler, Karşıyaka ve Çiğli ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Nergiz, Dedebaşı, İmbat, Goncalar, Örnekköy ve Şemikler mahalleleri bu grubun en yoğun yaşadığı yerlerdir.[3] 1989 yılında yapılan bir tespite göre sadece İzmir'de 7.331 Vranofçalı yaşadığı belirlenmiştir.[3] Ayrıca Çiğli ilçesinde, Reka bölgesindeki Velebrdo köyünden gelmiş yaklaşık 150 ailenin bir arada yaşadığı bilinmektedir.[3]
Çamdibi (Yıldırım Bayezid Mahallesi): Bu mahallenin başından ortasına kadar uzanan kısımda Koçana, Üsküp ve Ustrumca (Strumica) bölgelerinden göç etmiş Torbeş (Türkbaş) aileler ikamet etmektedir.[3]
Rıfat Paşa Mahallesi: Mahallenin önemli bir kısmında, Makedonya'nın doğusundaki Delçevo (Delçova) bölgesinden gelen göçmenler yaşamaktadır.[3]
Barbaros Mahallesi: Debre ve Ohri civarından gelen Torbeş gruplarının yerleştiği ve kültürlerini yaşattığı mahalledir.[3]
Altındağ: Ağırlıklı olarak Gostivar ve Polog vadisi çevresinden gelen göçmenlerin yerleştiği bölgedir.[3]

Bursa ve İlçeleri

Bursa, Makedonya göçmenlerinin en yoğun yaşadığı ikinci büyük şehirdir. Özellikle Orhangazi ilçesi, Torbeşlerin ve diğer Makedonya göçmenlerinin çekim merkezlerinden biri olmuştur. 1970'li yıllarda Makedonya göçmenleri, Orhangazi ilçe merkezinin neredeyse üçte birini oluşturmaktaydı. Bursa merkezde de akrabalık bağlarıyla yerleşmiş gruplar bulunmakta olup, 1990 yılı kayıtlarına göre sadece Vranofça çıkışlı 37 nüfuslu 7 ailenin Bursa'da yaşadığı tespit edilmiştir.[3] Ayrıca merkez ilçe olan Osmangazi'de bulunan Gülbahçe ve Selamet mahalleleri yoğun yerleşim bölgelerindendir.

Kırklareli ve Trakya Bölgesi

Balkanlar'a coğrafi yakınlığı ve iklimsel benzerliği nedeniyle Trakya bölgesi; Kırklareli, Edirne ve Tekirdağ illeriyle önemli Torbeş yerleşimlerine ev sahipliği yapmaktadır.[3] Kırklareli merkezde, 1990 yılı resmi verilerine göre Vranofça'dan göç etmiş 26 hanenin (yaklaşık 116 kişi) yaşadığı bilinmektedir.[3] Bu bölgelerde Torbeşler genellikle tarım ve zanaatkârlıkla ilgilenmişlerdir.

Manisa ve Diğer Ege İlleri

Manisa, özellikle Akhisar, Turgutlu ve Salihli ilçeleriyle Torbeşlerin yoğun olarak tercih ettiği verimli tarım ve sanayi merkezlerindendir. Makedonya'dan gelen göçmenler bu bölgelerde yerel halkla hızla kaynaşmıştır.

Türkiye Genelindeki Diğer Yerleşimler

Belirli iskân programlarına veya akrabalık ağlarına bağlı olarak Torbeşlerin yerleştiği diğer başlıca il ve ilçeler şunlardır:

Marmara Bölgesi: İzmit (Kocaeli), Adapazarı (Sakarya), Çanakkale ve Balıkesir.[3]
İç Anadolu ve Karadeniz: Eskişehir, Kütahya, Ankara, Samsun ve Amasya'nın Merzifon ilçesi.
İstanbul: Büyük bir metropol olması nedeniyle dağınık yerleşimler görülmekle birlikte, Vranofça'dan giden ailelerin bir kısmının (örneğin 1990'da 2 hane) İstanbul'a yerleştiği kayıtlara geçmiştir.[3]

Kaynakça

[1] Dikici, A. (2008). Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler. İçişleri Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü (Dergipark), s. 124-135.
[2] Uludağ Üniversitesi Akademik Arşiv. Bursa ve Orhangazi'de Balkan Göçmenleri İncelemesi.
[3] Nasrattınoğlu, İ. Ü. (2020). Torbeşler. Silifke Sesimiz.